Wees geen kuddedier

11-08-2009 00:00, Columns, Commentaar, Stuur door,

Mensen zijn kuddedieren. Dat is het gevolg van miljoenen jaren evolutie, dus we hoeven ons er niet voor te schamen. Bij beleggen kan kuddegedrag in ons voordeel werken, maar meestal heeft het nadelige gevolgen. Zo wordt de laatste tijd aan alle kanten geroepen dat u in aandelen moet beleggen. Hoe voorkomt u dat u wordt meegezogen in dit kuddegedrag? Het lijkt simpel, maar het is niet makkelijk.

Omdat mensen sociale wezens zijn, zijn we erg gevoelig voor wat andere mensen doen. U moet sterk in uw schoenen staan om anders te zijn dan het overgrote deel van de mensen om u heen. Als iedereen positief is over een bepaalde belegging, dan valt u snel uit de toon als u een geheel andere mening hebt. Het risico om buitengesloten te worden ligt op de loer. En dat is wat mensen juist niet willen. Ze willen bij een groep horen, er deel van uitmaken. Een groep waarmee we ons identificeren. Mensen met dezelfde opvattingen en overtuigingen. In de wetenschap wordt dit ook wel het ‘herding instinct’ genoemd. Dit is het gevolg van miljoenen jaren menselijke evolutie. Het geeft ook een gevoel van geborgenheid. ‘Als al mijn vrienden het een goede belegging vinden, dan zal het wel een goede belegging zijn. Het kan toch niet zo zijn dat zij het allemaal bij het verkeerde eind hebben?’ Zie hier het grote gevaar.

We doen wat anderen doen
We doen wat anderen doen, zonder zelf een mening te hebben die gebaseerd is op rationele gronden. We volgen de kudde, terwijl het objectief gezien misschien wel een hele slechte belegging is. Maar dat is niet de heersende mening. Het is veilig om met de meerderheid mee te gaan. In veel gevallen heeft de meerderheid ook gelijk (‘Wisdom of crowds’). Het wordt pas gevaarlijk als iedereen (‘de markt’) deel uitmaakt van de kudde. Zo ontstaan ook de hypes en crashes. Als dus letterlijk iedereen wil kopen of verkopen.

Kuddegedrag heeft ook een voordeel. Omdat iedereen hetzelfde denkt en dus doet, is het makkelijker om een slechte belegging emotioneel te verwerken. Gedeelde smart is immers halve smart. Dit gevoel dient u allerminst te bagatelliseren. Als u tegen de mening was ingegaan en bijvoorbeeld de belegging die iedereen kocht niet had gekocht en u dus niet met de verliezen zit. Dan is de kans wellicht toegenomen om niet meer bij de groep te horen. U kunt zich namelijk niet meer identificeren met de gevoelens die zij hebben. Er is zelfs een gevaar dat u wordt buitengesloten.

Contrair zijn is niet eenvoudig
Contraire beleggers (zowel professionele als particuliere beleggers) zijn dus in de minderheid. Het vergt nogal wat om contrair te zijn. Anders dan anderen. Je nek uitsteken betekent immers risico’s nemen. Niet voor niets bieden de meeste banken dezelfde eenheidsworst aan beleggingsfondsen aan. Dezelfde reden waarom de meeste beleggingsfondsen (binnen een categorie) vergelijkbare prestaties laten zien. Onder het motto ’it’s better to fail conventionally than to succeed unconventionally’, durven veel professionele beleggers hun nek niet (meer) uit te steken. Meedoen met de massa en proberen de kudde (de index) ietsepietsje te verslaan is het doel. Lekker veilig. Het is immers knap lastig uit te leggen dat je anders bent dan anderen. Zeker als de resultaten een keer achterblijven bij de kudde. Het kuddegedrag speelt dus ook parten bij professionele beleggers.

Profiteren van kuddegedrag
Marketeers spelen heel goed in op het verschijnsel kuddegedrag. Zo worden vaak producten aangeprezen onder met motto ‘meest verkocht’ of ‘populair’. We kopen nu eenmaal graag populaire producten. Laten we eerlijk zijn. U koopt toch liever een belegging die door acht van de tien analisten wordt aangeraden, dan een belegging die door zeven van de tien wordt afgeraden? Bij beleggen dient u dus op uw hoede te zijn voor populaire beleggingen want dit hoeven – op een bepaald moment – helemaal geen goede beleggingen meer te zijn.

U kunt (tijdelijk) van kuddegedrag profiteren. Want als iedereen bepaalde beleggingen koopt, stijgt de koers en daar kunt u van profiteren door tijdig weer uit te stappen. Het gevaar ontstaat als de waarderingen (koers/winstverhoudingen) van de beleggingen door het massale kuddegedrag niet meer in lijn zijn met de historische waarderingen. Onderzoek heeft aangetoond dat zich elke drie jaar een hype voordoet binnen een bepaalde sector. U bent dus gewaarschuwd. Als iets populair wordt, bijvoorbeeld omdat er veel meer over wordt geschreven dan voorheen, dient u op uw hoede te zijn.

Het gaat dan vooral om het type belegging. Beleggen in internetaandelen eind jaren negentig is een mooi voorbeeld. Die werden populair bij de kudde nadat de grote rendementen al behaald waren. Maar aandelen an sich kunnen dat ook zijn. Als de gemiddelde waardering voor aandelen sterk is opgelopen dient u op uw hoede te zijn. De laatste jaren zagen we hetzelfde met de grondstoffensector en emerging markets. Lange termijn trends worden korte termijn hypes zodra het kuddegedrag de overhand krijgt. Dit werkt twee kanten op. Koersopdrijvend, iedereen wil immers meeprofiteren van de stijgende grondstofprijzen. En bij dalende koersen, omdat iedereen eruit wil omdat nou eenmaal iedereen dat wil.

Duurzame hype
Het is niet zo moeilijk om te voorspellen wat de hypes van de toekomst gaan worden. Eén van de grootste hypes van de komende jaren wordt alles rondom duurzaam beleggen. Onder deze populaire term vallen onder andere beleggingen in windmolens, clean-tech fondsen, schone energie, water- en milieufondsen, climate change en welke andere mooie termen er wel niet voor bedacht worden. Voor de duidelijkheid: ik ben voor een duurzamere wereld. Maar dat maakt het niet gelijk tot een goed beleggingsthema waar u uw geld op de lange termijn in moet beleggen. Juist vanwege de grote populariteit van het thema ‘duurzaam’ zie ik hier een groot gevaar ontstaan. Het zal niet heel lang duren voordat duurzame beleggingen en masse worden gekocht. De instroom in duurzame beleggingen verdubbelt nu al elk jaar.

Het thema duurzaam is politiek correct, het geeft een goed gevoel een bijdrage te kunnen leveren aan een duurzamere wereld, het is populair en iedereen om u heen doet het inmiddels ook. Wat willen we nog meer. Alle ingrediënten van kuddegedrag zijn aanwezig en de kudde wordt alsmaar groter als gevolg van steeds meer aanbieders die zich op deze markt begeven. Vrijwel elke zichzelf respecterende bank in de wereld biedt duurzame beleggingen aan om hun geschonden imago weer wat op te poetsen. Het wordt – net als bij voorgaande hypes – een self fulfilling prohecy.

Wees anders, denk anders en analyseer vooraf wat u nou eigenlijk koopt. Wordt geen kuddedier door simpelweg te kopen wat iedereen koopt. Als u doet wat iedereen doet, krijgt u wat iedereen krijgt. En met beleggen wilt u nou net iets anders…

 Naar column overzicht 

27-01-2010 13:37, ineke schober,

Eerst een de stuw en drijfportefeuile bestuderen! Ziet er goed uit, het is hoog tijd eens een frisse wind door mijn beleggingen te sturen.